1. Tại sao gãy cổ xương đùi lại cực kỳ nguy hiểm?
Đối với người trẻ, đây có thể chỉ là một chấn thương cần thời gian lành, nhưng với người già, nó mang theo những rủi ro sinh tử:
- Tỷ lệ tử vong cao: Thống kê y khoa cho thấy tỷ lệ tử vong trong năm đầu tiên sau khi gãy cổ xương đùi ở người già có thể lên tới 20-30%. Nguyên nhân thường không phải do gãy xương trực tiếp mà do sức khỏe suy kiệt và các bệnh lý nền bùng phát.
- Biến chứng do nằm lâu (Bất động): Do đau đớn và không thể di chuyển, bệnh nhân buộc phải nằm một chỗ, dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm:
- Viêm phổi: Ứ đọng dịch trong phổi do ít vận động.
- Loét tỳ đè: Các vết loét ở vùng cùng cụt, gót chân rất khó lành và dễ nhiễm trùng huyết.
- Huyết khối tĩnh mạch sâu : Cục máu đông hình thành ở chân có thể di chuyển lên phổi gây thuyên tắc phổi (tử vong nhanh chóng).
- Nhiễm trùng đường tiết niệu: Do thường xuyên phải dùng ống thông tiểu hoặc vệ sinh kém.
- Mất khả năng độc lập: Khoảng 50% người già sau khi gãy xương không thể phục hồi khả năng đi lại như trước, phải phụ thuộc vào người chăm sóc hoặc xe lăn vĩnh viễn.
2. Nguyên nhân và Yếu tố nguy cơ chính
Hiểu rõ nguyên nhân giúp chúng ta có biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn:
- Loãng xương: Đây là “thủ phạm” chính. Xương vùng cổ đùi là nơi chịu lực lớn của cơ thể. Khi mật độ xương giảm, cấu trúc xương trở nên xốp và giòn, chỉ cần một cú trượt nhẹ hoặc thậm chí xoay người đột ngột cũng có thể gây gãy.
- Té ngã: Do người già thường suy giảm thị lực, khả năng thăng bằng kém, phản xạ chậm, hoặc do môi trường sống không an toàn (sàn trơn, thiếu ánh sáng).
- Các bệnh lý nền: Đột quỵ, Parkinson, hoặc tác dụng phụ của thuốc an thần/huyết áp làm tăng nguy cơ té ngã.
3. Dấu hiệu nhận biết sớm
Nếu người cao tuổi bị ngã, hãy quan sát ngay các dấu hiệu sau (tuyệt đối không được cố kéo chân hay nắn chỉnh):
- Đau dữ dội: Thường đau ở vùng háng hoặc nếp bẹn, đau tăng lên khi cử động nhẹ.
- Mất cơ năng: Không thể nhấc chân lên khỏi mặt giường hoặc không thể đứng dậy đi lại.
- Biến dạng chi đặc trưng: Chân bị gãy thường ngắn hơn chân lành và bàn chân đổ xoay ra ngoài (nằm sát mặt giường).
4. Giải pháp điều trị và Phòng ngừa
Điều trị: Hiện nay, quan điểm y khoa hiện đại ưu tiên phẫu thuật sớm (thay khớp háng hoặc kết hợp xương) ngay cả với người rất cao tuổi (80-90 tuổi) nếu điều kiện sức khỏe cho phép. Mục tiêu là giúp bệnh nhân ngồi dậy sớm, tập đi sớm để tránh các biến chứng do nằm lâu.
Phòng ngừa (Quan trọng nhất):
Kiểm soát loãng xương: Đo mật độ xương định kỳ và bổ sung Canxi, Vitamin D theo chỉ định bác sĩ.
Cải tạo môi trường sống:
- Lắp thanh vịn trong nhà tắm, nhà vệ sinh.
- Đảm bảo đủ ánh sáng ở cầu thang, hành lang.
- Loại bỏ thảm trơn trượt, dây điện chằng chịt trên sàn.
Tập luyện: Các bài tập dưỡng sinh, đi bộ nhẹ nhàng giúp duy trì sức mạnh cơ bắp và khả năng thăng bằng.
