ĐỨT GÂN CHÓP XOAY: KHI CÁNH TAY MẤT NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG
Trước hết, bạn cần nắm vững kiến thức giải phẫu cốt lõi. Chóp xoay được cấu tạo bởi 4 gân cơ (nhóm S.I.T.S):
- Supraspinatus (Cơ trên gai): Khởi động động tác dang tay.
- Infraspinatus & Teres Minor (Cơ dưới gai & Tròn bé): Xoay ngoài cánh tay.
- Subscapularis (Cơ dưới vai): Xoay trong cánh tay.
Khi một trong các gân này bị đứt (thường gặp nhất là cơ trên gai), cánh tay sẽ gặp các vấn đề sau:
- Phá Vỡ Cặp Lực Ngẫu (Force Couple) – Mất Cân Bằng Động
Đây là kiến thức chuyên sâu quan trọng nhất trong Vật lý trị liệu.
- Cơ chế bình thường: Khi bạn giơ tay, cơ Delta kéo xương cánh tay lên, đồng thời chóp xoay phải ghì chỏm xương cánh tay xuống và vào trong ổ chảo.
- Khi đứt gân: Chóp xoay mất khả năng “ghì”. Cơ Delta kéo tự do khiến chỏm xương cánh tay trượt lên trên, va đập vào mỏm cùng vai.
- Hậu quả: Gây ra hội chứng chạm (Impingement Syndrome), khiến bệnh nhân đau nhói khi giơ tay ở góc 60 độ – 120 độ(Cung đau – Painful Arc).
- Hiện Tượng “Giả Liệt” (Pseudo-paralysis)
Đứt gân chóp xoay lớn có thể khiến cánh tay rơi vào trạng thái giống như bị liệt dù thần kinh hoàn toàn bình thường.
- Biểu hiện: Bệnh nhân không thể chủ động nâng tay lên quá 90 độ. Nếu người khác nâng tay hộ, họ cũng không thể giữ tay ở vị trí đó (Dấu hiệu rớt tay – Drop Arm Sign).
- Lý do: Mất điểm bám và lực đòn bẩy để khởi phát cử động.
- Mất Biên Độ Vận Động Chức Năng (Functional ROM Loss)
Cánh tay trở nên “vô dụng” trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày (ADL):
- Tổn thương cơ dưới vai: Không thể đưa tay ra sau lưng (gài áo ngực, vệ sinh cá nhân, lấy ví).
- Tổn thương cơ trên gai/dưới gai: Không thể chải đầu, với lấy đồ trên cao hoặc đưa tay sang ngang.
- Teo Cơ và Thoái Hóa Mỡ (Fatty Infiltration)
Đây là “án tử” cho khả năng hồi phục nếu để quá lâu.
- Cơ chế: Khi gân đứt và không được sử dụng, sợi cơ sẽ co rút lại (retraction) và tế bào mỡ sẽ xâm lấn vào thớ cơ.
- Tác hại: Một khi cơ đã thoái hóa mỡ (Goutallier stage 3-4), dù có phẫu thuật khâu lại gân thì khả năng hồi phục sức mạnh của cánh tay cũng rất thấp, gân rất dễ đứt lại.
- Dấu Hiệu Nhô Vai (Shrug Sign) – Bù Trừ Sai Lệch
Để cố gắng nâng cánh tay lên, cơ thể sẽ “ăn gian” bằng cách dùng cơ thang (cơ cầu vai) để nhấc toàn bộ đai vai lên.
- Hậu quả: Dáng đi lệch, đau mỏi cổ gáy lan rộng do cơ thang phải làm việc quá tải để bù đắp cho chóp xoay đã hỏng.
TỔNG KẾT
Đứt gân chóp xoay không chỉ gây đau (đặc biệt là đau về đêm) mà còn làm mất tính ổn định động của khớp vai, dẫn đến mòn sụn khớp nhanh chóng và biến dạng cơ sinh học của toàn bộ chi trên.
Lưu ý chuyên môn: Không phải trường hợp đứt nào cũng cần mổ. Với người lớn tuổi hoặc nhu cầu vận động thấp, Vật lý trị liệu tập trung vào các nhóm cơ còn lại (cơ ngực, cơ lưng xô, cơ nhị đầu) để bù trừ chức năng là giải pháp tối ưu.
