- PHÂN BIỆT CƠN ĐAU DO THOÁI HÓA VÀ THOÁT VỊ
Có tới 70% bệnh nhân nhầm lẫn giữa hai tình trạng này, hoặc đánh đồng chúng là “đau lưng chung chung”.
Tuy nhiên, phác đồ điều trị của hai bệnh lý này rất khác nhau. Để bạn dễ hình dung, tôi sẽ dùng hình ảnh ẩn dụ:
- Thoái hóa: Giống như một cỗ máy bị rỉ sét, các ốc vít lỏng lẻo theo thời gian.
- Thoát vị: Giống như một chiếc lốp xe bị nổ, ruột xe lòi ra ngoài chèn ép vào đường dây điện.
Dưới đây là bảng phân biệt chuyên sâu dựa trên cơ chế bệnh sinh và triệu chứng lâm sàng:
- CƠN ĐAU DO THOÁI HÓA CỘT SỐNG (SPONDYLOSIS)
Đây là quá trình lão hóa tự nhiên (Wear and tear). Đĩa đệm mất nước xẹp xuống, dây chằng chùng nhão, và cơ thể phản ứng lại bằng cách bồi đắp thêm xương -> Tạo thành Gai xương (Osteophytes).
- Tính chất đau: Đau âm ỉ, ê ẩm (Dull ache). Cảm giác như có ai đó đè nặng lên lưng/cổ.
- Vị trí: Thường đau khu trú tại chỗ (vùng thắt lưng hoặc vùng cổ). Ít khi lan xa quá đầu gối (với lưng) hoặc quá khuỷu tay (với cổ).
- Dấu hiệu đặc trưng – Cứng khớp buổi sáng (Morning Stiffness):
- Khi ngủ dậy, lưng cứng đơ, phải xoay người nhẹ nhàng 15-30 phút mới thấy “trơn tru” trở lại.
- Cơ chế: Do dịch khớp bị cô đặc sau một đêm không vận động và các gai xương cọ xát vào nhau.
- Yếu tố tăng giảm: Đau tăng khi ngồi lâu, đứng lâu ở một tư thế. Đỡ đau khi nằm nghỉ hoặc vận động nhẹ nhàng để “bôi trơn” khớp.
- CƠN ĐAU DO THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM (DISC HERNIATION)
Đây là tình trạng tổn thương cơ học và hóa học. Nhân nhầy (Gel) trong đĩa đệm phá vỡ bao xơ, chui ra ngoài và chèn ép trực tiếp vào rễ thần kinh.
- Tính chất đau: Đau dữ dội, chói, buốt như điện giật (Sharp/Electric shock pain).
- Vị trí: Đau chạy dọc theo đường đi của dây thần kinh (Đau lan – Radiculopathy).
- Cổ: Lan từ cổ xuống vai, cánh tay, tê mỏi ngón tay.
- Lưng: Lan từ mông xuống đùi, bắp chân, bàn chân (Đau thần kinh tọa).
- Dấu hiệu đặc trưng – Rối loạn cảm giác & Vận động:
- Kèm theo tê bì, kiến bò, bỏng rát.
- Yếu cơ (khó kiễng chân hoặc khó cầm nắm đồ vật).
- Yếu tố tăng giảm: Đau tăng dữ dội khi ho, hắt hơi, rặn (do tăng áp lực ổ bụng – Valsalva maneuver). Nằm nghỉ sai tư thế vẫn đau.
MỐI LIÊN HỆ MẬT THIẾT (COMORBIDITY)
Cần lưu ý: Thoái hóa là tiền đề của Thoát vị.
Khi cột sống thoái hóa, đĩa đệm bị mất nước và giòn đi, chỉ cần một tác động lực nhỏ (cúi xuống nhặt đồ) cũng đủ làm bao xơ bị rách và gây thoát vị. Vì vậy, trên thực tế lâm sàng, đa số bệnh nhân lớn tuổi đều mắc cả hai (“Combo” bệnh lý).
Lời khuyên chuyên gia:
Nếu bạn chỉ đau lưng mỏi gối, đó có thể là thoái hóa -> Cần tập vận động để tăng tưới máu.
Nhưng nếu cơn đau chạy xuống chân kèm tê bì -> Đó là dấu hiệu chèn ép thần kinh -> Cần đi chụp MRI ngay để xác định mức độ thoát vị.
