- BẢN CHẤT: “GIAO THÔNG TẮC NGHẼN” TẠI CỔ TAY
Hãy hình dung cổ tay bạn có một đường hầm nhỏ (gọi là Ống cổ tay).
- Sàn hầm: Là các xương cổ tay cứng cáp.
- Mái hầm: Là dây chằng ngang cổ tay dày và chắc.
- Người đi qua hầm: 9 sợi gân gấp ngón tay và 1 dây thần kinh giữa (Median Nerve).
Cơ chế bệnh sinh:
Dây thần kinh giữa cực kỳ nhạy cảm (“mỏng manh dễ vỡ”). Khi các gân bị viêm sưng lên, hoặc dây chằng ngang dày lên do lặp lại động tác quá nhiều, không gian trong hầm bị thu hẹp. Áp lực nội tủy tăng cao gây thiếu máu cục bộ (Ischemia) nuôi dây thần kinh, làm hỏng lớp vỏ bọc Myelin, khiến khả năng dẫn truyền cảm giác bị tê liệt.
- DẤU HIỆU NHẬN BIẾT: QUY TẮC “3 NGÓN RƯỠI”
Khác với tê tay do đốt sống cổ (thường tê lan từ vai xuống), Hội chứng ống cổ tay có vùng tê rất đặc thù do dây thần kinh giữa chi phối:
- Vị trí tê: Tê bì, đau buốt hoặc cảm giác như kiến bò ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một nửa ngón áp út.
- Lưu ý chuyên môn: Ngón út KHÔNG bao giờ bị tê trong hội chứng này (vì ngón út do dây thần kinh trụ chi phối). Đây là chìa khóa vàng để chẩn đoán phân biệt.
- Triệu chứng về đêm: Đau nhức thường đánh thức bạn dậy lúc nửa đêm. Bạn thường phải vẩy tay thật mạnh (Flick sign) mới thấy dễ chịu hơn.
- Yếu cơ & Teo cơ (Giai đoạn muộn): Bạn hay làm rơi đồ vật, khó cầm đũa, khó cài cúc áo. Quan sát kỹ sẽ thấy phần thịt ở gốc ngón tay cái (mô cái) bị teo lõm xuống $\rightarrow$ Dấu hiệu “Bàn tay khỉ”.
- CHIẾN LƯỢC ĐIỀU TRỊ: BẢO TỒN HAY PHẪU THUẬT?
Trong phục hồi chức năng, chúng tôi luôn ưu tiên bảo tồn tối đa trước khi nghĩ đến dao kéo.
- Giai đoạn nhẹ và trung bình (Điều trị bảo tồn)
- Nẹp cổ tay (Night Splint):
- Tác dụng: Giữ cổ tay ở vị trí trung tính (thẳng trục) khi ngủ, tránh việc gập cổ tay vô thức làm tăng áp lực lên ống cổ tay. Đây là biện pháp rẻ tiền nhưng hiệu quả nhất.
- Thuốc: Kháng viêm NSAIDs và các thuốc bổ trợ thần kinh (Vitamin nhóm B liều cao – Nucleo CMP…).
- Tiêm Corticoid tại chỗ: Đưa thuốc chống viêm mạnh trực tiếp vào ống cổ tay để giảm phù nề các gân. Hiệu quả nhanh nhưng không nên lạm dụng quá 2-3 lần/năm để tránh làm mục gân.
- Vật lý trị liệu chuyên sâu (Không xâm lấn)
- Siêu âm trị liệu / Laser cường độ cao: Giúp kháng viêm sâu, làm mềm mô sẹo quanh dây chằng.
- Bài tập trượt thần kinh (Nerve Gliding Exercises):
- Cơ chế: Các bài tập chuyên biệt giúp dây thần kinh giữa “trượt” trơn tru hơn giữa các bó gân, phá vỡ các mô dính xung quanh, giải phóng áp lực.
- Giai đoạn nặng (Phẫu thuật)
Khi đã teo cơ hoặc điều trị bảo tồn 3-6 tháng thất bại, phẫu thuật là bắt buộc.
- Phương pháp: Bác sĩ sẽ cắt đứt dây chằng ngang cổ tay (mái của đường hầm) để mở rộng không gian, giải phóng dây thần kinh.
- Lưu ý: Đây là tiểu phẫu đơn giản, bệnh nhân có thể về trong ngày.
LỜI KHUYÊN TỪ CHUYÊN GIA
Đừng đợi đến khi teo cơ mới đi khám. Khả năng phục hồi của dây thần kinh rất chậm (chỉ khoảng 1mm/ngày). Nếu để dây thần kinh chết, dù có mổ giải ép thì cảm giác và sức mạnh bàn tay cũng khó quay lại 100%
